Hoe ben je tot woordeloos theater als vorm gekomen? 
Ferenc Balcaen: “Sinds mijn opleiding onderzoek ik theater zonder woorden. ‘Scapegoat’, mijn vorige voorstelling, was ook woordeloos. Het is een fascinatie. Tijdens mijn opleiding kreeg ik heel veel met teksttheater te maken, met de verschillende stromingen daarin. Ik was benieuwd of ik het ook zonder tekst zou kunnen doen. Heb je het woord nodig om iets te vertellen? Ik kwam erop uit dat het lichaam ook heel veel kan vertellen. Dat muziek, een soundscape en het decor ook een soort van vertellers zijn. Dat hoeft niet altijd via tekst.” 
 
Blijft er dan meer ruimte voor de toeschouwer om een verhaal tot zich te nemen en om het zelf te interpreteren? 
“Dat hoop ik wel. Zo kijk ik ook naar theater. Ik vind het fijn dat ik zelf mijn verhaal kan verzinnen. Voor sommigen is dat misschien net iets te vrij. Het is dus ook altijd zoeken naar genoeg kapstokken, genoeg betekenis of genoeg herkenbaarheid. Daarmee kunnen mensen toch een soort van verhaal vormen. Je moet als theatermaker wel naar binnen komen bij de mensen en daarvoor heb je wat concrete elementen nodig. Tekst kan daarvoor zorgen, maar fysieke gebeurtenissen kunnen dat ook, vind ik.” 
 
Hoe is het voor de spelers om op die manier theater te brengen? 
“Het is wel spannend voor hen, denk ik. Zeker omdat ze ook geen gezichten hebben in mijn voorstelling. Zo neem ik ook een deel van hun expressie weg, terwijl ze daarin net getraind zijn als acteurs. Maar ik voel dat dat voor hen ook een vrijheid kan bieden. Ze kunnen even helemaal losgaan en niet denken dat hun gezicht zichtbaar is. Soms beslissen ze om ook tijdens de repetities hun masker op te zetten. Dan voelt iets veiliger, het kan ervoor zorgen dat ze zich geborgen voelen.” 
 
“Maar het is wel een uitdaging om je fysieke realiteit in te zetten en via je lichaam een verhaal te vertellen. Wat zijn daarbij de details? Als je een tekstanalyse doet, sta je stil bij bijna elke zin of elk woord. Dat is eigenlijk hetzelfde als je enkel met je lichaam speelt.” 
 
Waar haal jij jouw inspiratie voor deze vorm van theater? 
“Er zijn andere makers die hiermee experimenteren, ook vroeger al. Susanne Kennedy werkt heel sterk met maskers. Romeo Castellucci gebruikt wel tekst, maar werkt eerder vanuit de scenografie en het fysieke. Dimitris Papaioannou brengt ook fysieke vertellingen. Dat zijn allemaal grote namen die mij inspireren. Maar ook in het poppentheater wordt het lichaam anders ingezet.” 
 
“Mijn werk refereert aan klassieke werken. Zo vertrok mijn eerste voorstelling bij ‘De Tuin der Lusten’ van Jheronimus Bosch. Ik heb die iconografie niet zomaar overgenomen. Het is net fijn om te zien welke beelden je naar nu kan verplaatsen om iets te vertellen. Vanuit de schilderkunst zijn de lijnen en composities van figuren interessant om mee te nemen in mijn werk.” 
 
“Als ik een voorstelling maak, begin ik met een soort plakboek met kunstwerken van vroeger en nu. En dat probeer ik dan allemaal samen te brengen tot een coherent geheel.” 
 
‘PLEASE, Open the Curtains’ omarmt de melancholie. Wat is dat voor jou? 
“Voor mij draait melancholie om werken rond verdriet en je verdriet delen zodat je het kan transformeren in iets anders. Veel mensen zullen het daar niet mee eens zijn, want melancholie heeft verschillende soorten betekenissen. Er is in het verleden heel veel over geschreven. Maar als we er nu naar kijken, zie ik dat melancholie kan zorgen voor verstilling en reflectie.” 
 
“Door te werken rond verdriet ga je naar die reflectie en verstilling. En van daaruit kan je volgens mij sneller uitreiken naar iemand anders. Of gaan anderen rond jou sneller naar jou uitreiken. Terwijl melancholie zoals het vroeger werd beschreven draaide om het individuele, het alleen ervaren van verdriet. In ‘PLEASE, Open the Curtains’ proberen we op het einde te kijken of we dat verdriet kunnen delen en samen verzachting kunnen zoeken.” 
 
Link je dat ook aan de tijden en de wereld waarin we leven? 
“Ja. Ik denk dat er in deze tijd weinig ruimte wordt gemaakt voor verdriet, of zeker voor collectief verdriet. Het verdriet gaat vaak naar binnen. Er zijn weinig situaties of plekken waar verdriet kan worden gedeeld. Terwijl het net zo goed is om samen te komen en te wenen. Ik denk dat er geen ruimte is voor negativiteit. Maar negativiteit betekent niet iets slechts voor mij. Het gaat om even je tijd nemen en dan de volgende stap zetten. Ik vind het belangrijk om dat te laten zijn.” 
 
Wat maakt dat je melancholie als thema van deze voorstelling koos? 
“Mensen ervaren een bepaalde zwaarte in mijn werk, zeker als je ‘Tristis’ en ‘Scapegoat’ bekijkt. Ze zeggen vaak dat mijn werk best melancholisch is. Daarom wilde ik het thema melancholie wel eens onderzoeken. Dat deed ik twee jaar lang op verschillende manieren, bijvoorbeeld met een performance waarin ik met mensen aan een tafeltje ging zitten om samen te knutselen rond het thema melancholie terwijl ik vragen stelde. Daaruit groeide het idee om een voorstelling rond melancholie te maken.” 
 
Nu je dat onderzoek hebt gevoerd en je de voorstelling hebt gemaakt, geef je de mensen gelijk die jouw werk destijds melancholisch noemden? 
“Ja, absoluut. Mijn werk heeft een zwaarte in zich, maar ik probeer er ook plezier en humor in te brengen. Dat is volgens mij de volgende stap in melancholie en als je met verdriet bezig bent. Lachen en huilen liggen heel dicht bij elkaar. In mijn werk zit niet alleen zwaarte maar ook verbinding en plezier. Ik denk dat we dat in de voorstelling op een heel subtiele manier proberen te verwerken. Tegelijk merk ik dat ‘PLEASE, Open the Curtains’ wel diep binnenkomt bij de toeschouwers.” 
 
De voorstelling krijgt mooie recensies. Heb je de indruk dat die goed wordt onthaald? 
“Ja. Er zijn natuurlijk ook kritischere stemmen, wat goed en belangrijk is. Die zijn me ook heel dierbaar. Maar natuurlijk voelen goede recensies en goede kritieken fijn aan.” 
  
Wat brengen de scenografie en de muziek bij aan de voorstelling? 
“De scenografie is gemaakt door Lars Uten. We zijn vertrokken vanuit de omsloten tuin. Dat is een plek waar Maria werd afgebeeld, een plek van afzondering waar je tot reflectie en stilte kon komen, een soort aardsparadijsje. Dat vond ik een interessant gegeven omdat in Vlaanderen bijna alle tuinen omsloten tuinen zijn. Typisch voor melancholie is dat je je afsluit van de buitenwereld, dat er geen connectie meer is met de wereld buiten jou. Ik vond het wel mooi om daarmee te spelen. De scenografie is een belangrijke verteller binnen mijn werk, een eigen verhaallijn. Op de scène maken we drie perkjes, met water, aarde en duinen. Net als de Vlaamse tuinen zijn die heel mooi afgelijnd. Dat gaat ook over de controle proberen vast te houden, de natuur proberen te construeren naar onze eigen blik.” 
 
“De soundscape is gemaakt door Jolan Decaestecker en Mees Vervuurt maakte de zangcompositie. De muziek is een belangrijk element omdat die deels ook stuurt hoe je de voorstelling kunt ervaren. Het is een belangrijke verteller. Muziek is vrijwel de enige kunstvorm die direct naar binnen gaat. Het is logisch dat als je niet met tekst werkt, je toch naar manieren zoekt om de toeschouwer mee te voeren.” 
 
Al die elementen samen moeten heel erg een sfeer opbouwen in de theaterzaal, niet? 
“Ja, absoluut. Decor, licht, muziek, kostuums: ze zorgen er allemaal voor dat een beeld werkt. In het teksttheater staat de tekst bovenaan. In mijn werk staat alles op dezelfde lijn, niets steekt erbovenuit.” 
 
Hoe heb je het team achter ‘PLEASE, Open the Curtains’ samengesteld? 
“Deze voorstelling is echt wel teamwerk. Ik heb de eindverantwoordelijkheid en het is mijn visie, maar het is wel een heel team dat hier samen aan werkt. Dit komt niet vanuit één man. Het zijn vaak mensen met wie ik al langer samenwerk, die ik tijdens mijn opleiding leerde kennen. Maar er zijn ook nieuwe mensen bij, die ik via anderen leerde kennen, of via Instagram. Ik geloof in de langdurige samenwerking met mensen die ik vertrouw. Ik gedij daar goed in.” 
 
 
Credits 

met: Ellen Sterckx, Pepijn Vandelanotte, Meron Verbelen, Marie-Christine Verheyen, Ferre Vuye, An Pierlé 
regie: Ferenc Balcaen 
dramaturgie: Marie Peeters 
lichtontwerp: Dennis Diels 
decorontwerp: Lars Uten 
achterdoek: Lucas De Ryck 
kostuums: Lynn Van Hoydonck 
muziek: Jolan Decaestecker, Mees Vervuurt 
outside eye: Mesut Arslan 
danscoaching: Georgina Theunissen 
productie: NTGent 
coproductie: STUKLeuven, DE SINGEL, Muziektheater Transparant 
met dank aan: HERMESensemble, Platform 0090