Warande Informatief: De Meeting - Julie Cafmeyer

De mediastorm laaide op toen Julie Cafmeyer in maart 2024 haar fictieve tekst ‘Life is but a dream’ (nog steeds volledig te lezen op www.juliecafmeyer.be) over het waargebeurde grensoverschrijdende gedrag en machtsmisbruik van een Antwerpse theaterdirecteur wereldkundig maakte, lees: de print verspreidde. Ook al had ze het niet over De Studio en noemde ze de naam van de theaterdirecteur, Marc Verstappen, niet – die waren zonneklaar voor het veld.

In de lente van 2015 al ging het mis. Zij was een 27-jarige dartele theaterstudente met nekpijn. Hij een vijftigjarige theaterdirecteur met een massagetafel. Wat voor Cafmeyer te ver ging: Verstappen schakelde ongevraagd naar een seksuele massage en begon te kussen met zijn vriendin op de rug van Cafmeyer.

Terug naar 2024: na ‘Life is but a dream’ wordt Verstappen op non-actief gezet. Zijn rechterhand Amelie Aernaudts wordt de nieuwe directeur. Zij belooft een andere koers, ‘waarin transparantie en respect evident zijn.’

Bruno Segers, de voorzitter van de raad van bestuur, neemt ontslag en schaart zich achter Cafmeyer.

In ‘De Meeting’ heeft Cafmeyer het niet over ‘dader’ en ‘slachtoffer’. Haar voornaamste doelstelling, zo laat de powerpointpresentatie tijdens de voorstelling lezen: "Elkaar weer in de ogen kunnen kijken" en ooit "haar stuk in 'De Rotonde' (lees: De Studio) spelen." 

Aan de ronde tafel nemen plaats: Cafmeyer in de rol van zichzelf, maar ook als regisseur en tekstschrijver, het meldpunt (Lukas Smolders), de voorzitter van de raad van bestuur (Mourad Baaiz), de voormalige theaterdirecteur (Jeff Aendenboom) en diens rechterhand oftewel ‘de lakei’ (Nona Demey Gallagher).

Cafmeyer en de vier andere vertolkers hebben het over ‘De Rotonde’.  Behalve ‘Bruno’ worden geen echte namen genoemd. Een juridische noodzaak. Maar ook "om het te verruimen", zegt Cafmeyer. "Grensoverschrijdend en toxisch gedrag is een maatschappelijk fenomeen waarvoor we duidelijk nog niet altijd de juiste woorden vinden."

Hoe gaat het met jou vandaag, Julie? Is het bemiddelingsgesprek er inmiddels gekomen? Ben je in je opzet geslaagd?

Julie Cafmeyer: Ik denk niet in termen van geslaagd of niet. In mijn beleving is het gelukt: ik heb de voorstelling gemaakt die ik wilde maken en de tekst geschreven die ik wilde schrijven.

Het gaat goed met me. Ik voel een groot fysiek verschil ten opzichte van een tijdje geleden. Ik voel me niet langer moe. Ik werk aan een tweede roman en ik heb een idee voor een nieuw theaterstuk.

Het heeft me niet gebroken, wel beïnvloed. Ik heb al een paar tikken gehad, dat zeker. Voor mij moet niet alles een feest zijn. Er mag in theater ook worden getoond dat dingen pijn kunnen doen. Ik ben geen robot.

Nee, een gesprek met de theaterdirecteur is er niet meer gekomen. Op een gegeven moment wilde ik nog een gesprek met Amelie Aernaudts, maar zij weigerde. Ik kan dat alleen maar respecteren. Ze heeft me wel gezegd dat ik welkom ben in De Studio.

Welkom als maker?

Voor nu ben ik er welkom zoals het gros van de mensheid: als bezoeker. Om een voorstelling of een film te bekijken. Soms pikt het nog, maar goed, op een gegeven moment moet je gewoon verder met je leven.

Zijn de medewerkers van De Studio de klokkenluider dankbaar?

Voor velen is het een grote opluchting. Voor mij is de situatie wel wat wrang, want ik kan daar niets meer creëren. Tegelijkertijd had ik wel kunnen verwachten dat dat de prijs zou zijn die ik zou betalen. Voor mij is het eigenlijk wel oké, zoals het nu is.

In ‘Life is but a dream’ schrijf je: ‘Ik veralgemeen, ik lieg, ik overdrijf, ik manipuleer, ik verzin, ik wreek. Ik maak de dingen troebel. Ik zoek een taal om te spreken waarover niet mag gesproken worden.’

Dat is wat kunst (ver)mag, toch? ‘Life is but a dream’ en ‘De Meeting’ gaan bovenal over hoe je stem te vinden als je bang bent om te spreken.

Het was voor mij op een gegeven moment belangrijk om me artistiek te bevrijden. Lange tijd had ik het gevoel dat ik daarover niet mocht schrijven. Het klopte voor mij niet dat ik vaak opmerkingen en vragen kreeg, over mijn uiterlijk - van mijn haar tot mijn buikspieren - en vragen over mijn seksleven. En ik was niet de enige. Dat moet je er gewoon niet bij pakken. Vandaaruit ben ik gaan schrijven.

Over taal gesproken: ‘De Meeting’ wil geen klaarheid scheppen over dader en slachtoffer, maar behoudt een zekere vaag- en troebelheid.

Die vaag- en troebelheid is intrinsiek aan grensoverschrijdend gedrag. In elke documentaire die ik daarover zag en elke case waarover ik las vond ik dat ‘onduidelijke’ terug. Heel veel mensen zijn zoekende: hoe praat je over grensoverschrijdend gedrag, hoe geef je grenzen aan, hoe los je dat probleem op? Wanneer is het tijd om iets te zeggen? Wanneer ben je te preuts, wanneer te woke? Wanneer ben je te extravagant en flamboyant? Ik merk dat daar nog een zoektocht zit voor velen.

Ook voor jou?

Ook voor mij ging hier een flouë periode van dubbelzinnigheid aan vooraf. Ik ben zeker niet beter dan de anderen. Ik ben daar tot op zekere hoogte in meegegaan. En, dat moet ik ook durven toe te geven: er zit iets spannends in een situatie die niet veilig is.

Ze benadrukt dat ze vele pogingen deed om een echt gesprek te voeren met de theaterdirecteur. Julie Cafmeyer: "Dit had anders kunnen lopen. Dat is ergens wel een teleurstelling."

Ze steekt niet onder stoelen of banken dat er fantastische momenten met Verstappen waren: "Als theaterdirecteur was hij erg enthousiast. Hij durfde ja te zeggen tegen mijn ideeën en projecten. Hij was nooit bang."

‘De Meeting’ is geen afrekening, want: zit vol nuance. Je laat ook de theaterdirecteur en zijn ‘lakei’ royaal aan het woord.

In het stuk worden inderdaad woorden gegeven aan hoe deze personages zichzelf kunnen verdedigen. Eigenlijk hielp mij dat juist om hen ook dingen te laten zeggen die echt wel valabel waren.

De lakei laat jij zeggen: "Ja, maar ja, had ik uw babysit moeten spelen? Gij kunt net zo goed uw grenzen aangeven?"

Dat vond ik een interessante tegenwerping. De lakei had mijn huidige leeftijd (37) toen de massage plaatsvond. Amelie is tien jaar ouder dan ik. Tien jaar geleden was ik 27, jong en op zoek naar avontuur, je leert de dingen des levens kennen. Als je 37 bent weet je meer. Je bent natuurlijk nog niet oud, maar je bent geen 27 meer en je denkt meer na over je identiteit als vrouw. Ik snap ook wel dat de lakei niet per se ‘de babysit, de mama of de verzorgster’ wilde zijn.

We tonen de onhandigheid die bij dit onderwerp hoort. En daar past humor bij.

Op de humor komen we dadelijk terug. Even deze van de theaterdirecteur nog: "Was het dan allemaal de moeite als we elkaar allemaal gaan missen?"

Tegelijk kon ik me afvragen: "Ja maar, als jij extravagant en extravert kan zijn, wat betekent dat dan voor anderen? De anderen moeten hem volgen, moeten knikken, zodat de figuur zijn grote zelf kan zijn. Wat als anderen ook groots durven te zijn?"

‘Een kereltje’, noemt de Julie op de planken de theaterdirecteur. Een pendant voor het verkleinende ‘Julieke’?

Ik denk dat de man, de patriarch, de baas, de directeur, ook maar ‘iemand’ is. Je kan die man zien als ‘de grote baas die alles weet en doet, de man die je kan ontslagen’, maar je kunt hem ook gewoon een ‘kereltje’ noemen. Dan heb je er weer een heel ander beeld van.

Hilarisch

‘Het meldpunt’ is bijwijlen hilarisch bij monde van de engelachtige Lukas Smolders.

Lukas heeft veel geïmproviseerd – heel veel moppen ook - tijdens het maakproces. Ik wilde de onmacht van meldpunten uitvergroten: eigenlijk kunnen die niets voor je doen. We hebben van tevoren verschillende bronnen, onder andere een voormalige vertrouwenspersoon, geïnterviewd.

Als mensen dan eindelijk grensoverschrijdend gedrag naar buiten durven te brengen, kan niemand wat voor hen betekenen, blijkt. Zo’n zaak moet ontploffen voor er echt wat wordt gedaan. Op het moment dat ik schreef aan ‘De Meeting’ kwamen ontzettend veel zaken in de pers: Jan Fabre, Bart de Pauw, Weinstein,…

Er is niet eens een juridisch jargon beschikbaar, volgens deskundige Sofie Avery van de Universiteit Antwerpen.

Klopt, hoe zot is dat?!

Vrouwen wordt bij grensoverschrijdend gedrag van de man bovendien al te gauw ‘uitlokking’ verweten. In ‘De Meeting’ heet jij ‘tsunami Julie’, ‘degene die castreert’.

Ik denk dat er inderdaad iets misogyn naar boven komt bij bepaalde mannen van zodra je als vrouw stopt met knikken/onderdanig zijn.

Als theatermaker mix je feit en fictie. In de voorstelling klinkt het dat je medespelers werden afgeraden met jou in zee te gaan…

Dat is geen fictie. Het is waar en dat is ook gewoon blijven duren. Niet vanuit De Studio, maar van mensen uit het veld, zeg maar. "Deelnemen zou slecht voor de carrière zijn…" Dat zegt ook wel iets over de sector. Veel mensen zijn bang. Ik stel me daarbij dan drie vragen: zijn ze dan terecht bang, zijn ze paranoïde, of zijn ze hun intuïtie kwijt - dat ze zelf niet meer weten wat kan en wat niet? In geen van de gevallen een goed teken, uiteraard.

Bang ben jij niet. Je stelt – terecht - lastige vragen, ook aan jezelf.

Begrijp me niet verkeerd: ik pleit zeker niet voor dingen die honderd procent veilig zijn. Ik ga niet voor ‘clean’. En als maker moet je vrijheid blijven voelen om te kunnen spelen met thema’s die je interessant lijken, met de onderwerpen die het leven je voorschotelt. Het is er elke keer opnieuw voor kiezen niet bang te zijn en voldoende risico’s te blijven nemen bij het maken.

In de tekst van ‘De Meeting’ staat letterlijk: "Ik kan zelf ook overschrijden." Wat bedoel je?

Misschien is een publicatie uitdelen, een geheim bekendmaken, er een voorstelling over maken ook ‘overschrijden’? Misschien had ik ook voor een gezondere manier kunnen kiezen, maar ik kreeg geen gehoor en deze artistieke vorm is nu eenmaal mijn manier. Bruno Segers noemde wat ik heb gemaakt, ‘een koekje van eigen deeg’. 

Martine Cuyt

Credits

Tekst, regie en spel: Julie Cafmeyer

Spel: Nona Demey Gallagher, Jeff Aendenboom, Lukas Smolders, Mourad Baaiz

Decor en kostuums: Clara Lissens

Outside eye: Hannah De Meyer, Giuseppe Minervini, Kristien De Proost (coach)

Choreografie: Lisi Estaras

Techniek: Anne Meeussen

Julie Cafmeyers eerste roman, ‘De collectieve inzinking van de familie Hofmeyer’, verscheen in 2024 bij uitgeverij Pluim.

naar de voorstelling